Íslenski hesturinn er sérstakur um margt fleira en fegurð og fjölbreyttan gang. Hann hefur til dæmis lagt töluvert að mörkum til sögu Íslendinga og hefur þar leikið hlutverk hins óræða afls sem enginn skilur til fullnustu. Til dæmis, hvaðan kom þessi hestur til landsins? Hann á engan sinn líkan hvorki í Noregi né annars staðar í Skandinavíu. Hvaðan fékk hann allar þessar gangtegundir?

Sagan segir að íslenskar konur hafi í gegnum tíðina verið hallar undir franska sjómenn og síðar ameríska hermenn og hafi á þann hátt aukið á fjölbreytni meðal íslenskrar þjóðar. Ekki vil ég leggja dóm á sannleiksgildi þessara sagna en eitt er víst að við íslenskir karlmenn höfum aldrei staðist samanburð við íslenskar konur svo það væri skiljanlegt, ef rétt reyndist, að þær hafi leitað sér fanga annars staðar.

Svo eru það þeir sem halda því fram að íslenskar hryssur hafi fylgt fordæmi íslenskra kvenna og hafi fallið fyrir nykrum sem eiga það til að ganga á land í skjóli nætur og að ýmsir eiginleikar íslenska hestsins séu frá þeim komnir. Þessari kenningu til stuðnings er svo gjarnan bent á að skeiðið sem er sérstakast gangtegunda íslenska hestsins sé vel til þess fallið að ferðast á því um hafsbotninn umhverfis landið á mikilli ferð.

Ég er einn af tugþúsundum Íslendinga sem eiga hross. Ég er að vísu nýbúi í heimi hestamanna, innflytjandi sem sté á land fyrir fjórum árum eða rétt eftir Landsmót hestamanna árið 2004.

Ég keypti mér nokkrar góðar hryssur af því að mig langar til þess að leggja að mörkum til ræktunar stofnsins. Síðan keypti ég Guðna frá Heiðarbrún sem er búinn að ferja mig víða en nú orðinn fótafúinn fyrir aldur fram og Sprota frá Ketu sem er glæsilegastur íslenskra hrossa en ekki jafn flinkur og hann er fallegur. Síðast en ekki síst keypti ég Stakk frá Halldórsstöðum sem hafði heillað margan áhorfandann á Landsmóti 2004, afburða alhliða hest með magnaða útgeislun og kraft sem á sér engan líkan. Ég keypti Stakk af Páli Bjarka Pálssyni á Flugumýri í Skagafirði, sem hafði keypt hann af Magnúsi B. Magnússyni sem einnig bjó í Skagafirði en var að flytja suður en hann hafði hins vegar keypt Stakk af Bjarna bónda á Halldórsstöðum en Stakkur er honum fæddur. Stakkur er undan Fána frá Hafsteinsstöðum sem varð fyrir því óláni að vera fluttur til Þýskalands fyrir allnokkru en hann er undan Feyki frá sama bæ sem var undan Rauði 618 sem var skotinn á færi út í haga.

Þegar ég keypti Stakk var hann orðinn frægur af kostum sínum og hafði unnið marga góða sigra og þótti hesta líklegastur til þess að vinna marga í viðbót. Ég get því ekki haldið því fram að ég hafi séð í Stakki eitthvað sem duldist öðrum og hafi á þann hátt sýnt að ég væri með næmt auga fyrir hrossum. Ég var það ekki þá og er það litlu frekar núna. Ég átti bara svolítinn pening og keypti hest sem aðrir höfðu sýnt að væri stórkostlegur.

Ári síðar tókst samvinna milli mín og Sigurbjörns Bárðarsonar um Stakk. Í þeirri samvinnu hefur það verið hlutverk Sigurbjörns að þjálfa Stakk og keppa á honum, mitt hefur verið að dást að þeim báðum. Sigurbjörn er mesti knapi sem uppi hefur verið á þessu landi og einn afkastamesti íþróttamaður sem þjóðin hefur átt. Hann er 56 ára að aldri og gæti þess vegna verið afi sumra þeirra knapa sem hann etur kappi við þessa dagana. Hann keppir meira en flestir knapar landsins og það heyrir til undantekninga þegar hann blandar sér ekki í toppbaráttuna á þeim mótum sem hann tekur þátt í. Hann er hins vegar býsna harður keppnismaður og gefur aldrei neitt eftir og er því ekki endilega vinsælastur manna meðal þeirra sem hann hefur unnið hvað eftir annað í gegnum tíðina.

Það tókst fljótlega gott samband milli Stakks og Sigurbjörns sem markaðist frekar af gagnkvæmri virðingu og dálítilli fjarlægð en kjassi og faðmlögum. Þeir eru ótrúlega líkir félagarnir, rauðir á hár og hvítir í framan og báðir stríðin ólíkindatól. Þeir hafa keppt mikið saman og unnið margt en alls ekki allt en alltaf hefur það verið ljóst að Stakkur sé afburða gæðingur með brokk sem er óvanalegt fyrir spyrnu sakir, svifs og hraða. Hann er flugvakur og með glæsilegt skeiðsnið. Töltið er silkimjúkt og fjaðurmagnað, skrefstórt og rúmt, var alltaf frábært og hefur batnað töluvert á síðustu tveimur árum. Stundum hafa mér fundist dómarar á mótum vera nokkur nískir á tölur fyrir Stakk en því hefur ekki verið fyrir að fara upp á síðkastið.

Stakkur er hestur einrænn, blandar lítt geði við önnur hross eða menn. Hann er góður í hrossum en lætur engan stjórna sér. Hann fer ávallt síðastur í rekstri. Hann er fyrst og fremst villidýr sem leyfir okkur að bregða upp í sig beisli og leggja á sig hnakk svo fremi að það sé ljóst að þótt hann hafi uppi í sér beisli sé hann óbeislaður. Þess vegna er eins gott að ríða honum nokkuð frjálsum.

Nú veit ég auðvitað ekki hvort Sigurbjörn sé sammála þessari lýsingu en einhvern veginn hef ég það á tilfinningunni að þeirra samband sé samkomulag jafningja frekar en að annar ráði yfir hinum. Þeir eru báðir harðir í keppni og allt öðruvísi í keppni en utan, ótrúlega hæfileikaríkir og gefast aldrei upp.

Víkur nú að ástæðu þess að ég skrifaði þennan pistil.

Við Sigurbjörn höfðum stefnt að því í þrjú ár að fara með Stakk á Landsmót í ár og það stóð aldrei annað til en að vinna A-flokkinn. Sigurbjörn þjálfaði Stakk af mikilli kostgæfni og ég held að það láti nærri að hann hafi eytt í það 800 klukkustundum.

Þegar kom að úrtökumóti fyrir Landsmót hjá Fáki í vor var Stakkur í góðu formi og vann A-flokkinn. Í öðru sæti var hins vegar Aris frá Akureyri undan Gruni frá Oddhóli í eigu Sigurbjörns, setinn af Árna Birni Pálssyni, tengdasyni Sigurbjörns. Það má ekki gleyma því að Grunur er hesturinn sem Sigurbjörn vann á Landsmót í tölti árið 2006. Í þriðja sæti var Kolskeggur frá Oddhóli, einnig í eigu Sigurbjörns og setinn af syni hans Steinari. Þetta voru svo sannarlega glæsileg úrslit fyrir Sigurbjörn, hann reið Stakki til sigurs og átti hestana í öðru og þriðja sæti og sá síðari var úr hans eigin ræktun.

Og síðan kom Landsmótið. Kolskeggur með Sigurbjörn á baki og Aris með Árna Björn flugu inn í A-úrslit með hæstu og næst hæstu einkunnir. Eitthvað tókst illa til með Stakk í milliriðli og hann lenti í B-úrslitum. Sigurbjörn reið frábæra sýningu á Stakki í B-úrslitum og sigraði þau með hæstu einkunn sem gefin var í A-flokki á þessu Landsmóti. Stakkur var betri en ég hef áður séð hann.

Þar af leiðandi var hann búinn að vinna sér sæti í A-úrslitum. Það sem upphófst í lífi okkar Sigurbjörns að loknum B-úrslitum voru fjölmargar samræður okkar á milli um það hvernig við ættum að leysa þann vanda sem fólst í því að hann væri með tvo hesta í úrslitunum og að okkar mati á þeim tíma, þá tvo bestu. Þessar samræður mörkuðust af óskýrum skilaboðum þar sem hvorugur tjáði hug sinn fyllilega af tillitsemi við hinn. Og þetta endaði með því að Stakkur var skráður úr keppni sem var slys því hann átti það skilið að fá að spreyta sig. Áhorfendur á Landsmótinu áttu það líka skilið að fá að sjá hann keppa til úrslita og meiri hluti þeirra var líklega á þeirri skoðun að hann hefði unnið. Við Sigurbjörn erum í það minnsta vissir um að hann hefði gert það þótt Árni Björn sé á annarri skoðun og hafi fullan rétt til þess að hlæja að okkur gömlu mönnunum.

Það er mikilvægt að gera sér grein fyrir því að það skráir enginn hest úr svona keppni nema eigandinn eða einhver í hans umboði. Þess vegna ber þeim sem eru svekktir út af því að Stakkur var dreginn úr keppni að beina reiði sinni og gagnrýni að mér. Ég get meira að segja fallist á að það ættu að vera lög í þessu landi sem bönnuðu mönnum eins og mér að eiga gæðinga eins og Stakk.

Þegar upp var staðið og búið var að draga Stakk út úr keppninni sá ég eftir því og brást við því með því að álasa Sigurbirni sem var barnalegt, heimskulegt og rangt. Ég bar óskipta ábyrgð á þessu öllu saman. Ég gekk meira að segja svo langt að segja við mann sem stóð við hliðina á mér í brekkunni að ég óskaði þess að Sigurbjörn missti skeifu undan Kolskeggi í úrslitunum og yrði síðastur. Ég skammast mín fyrir þetta og á langt í land með að fyrirgefa mér fyrir það því í fyrsta lagi er Sigurbjörn vinur minn og á mína bók á hann alltaf að vinna þegar hann keppir og í annan stað er Kolskeggur aldeilis frábær gæðingur, þótt ég sé á þeirri skoðun að Sigurbjörn hafi riðið röngum hesti í úrslitunum.

En svona fór þetta, við Sigurbjörn brugðumst Stakki og áhorfendum á Landsmóti og ég brást Sigurbirni með því að sjá ekki til þess að hann veldi þann hest sem hann vildi valið hafa. En við erum byrjaðir að vinna úr þessu. Ég fór með allar mínar bestu hryssur undir Kolskegg af því að hann er að mínu mati mestur keppnishestur allra alhliða graðhesta á Íslandi og mig langar til þess að rækta alhliða keppnishross. Það er líka svolítill Hornfirðingur í honum sem mér finnst spennandi. Mér fannst mér bæri líka skylda til þess að sjá honum fyrir fögrum félagsskap í skaðabætur fyrir að hafa hugsað svona illa til hans í úrslitunum.

Og síðan er það Stakkur sem ég vona að fallist á að halda áfram að umgangast Júdasana tvo enn um sinn. Sigurbjörn er byrjaður að þjálfa hann fyrir næsta Landsmót, enda veitir ekki af, það eru ekki nema tvö ár í það. Ég sit gjarnan einhvers staðar nærri á þúfu eða steini og læt mig dreyma um þann dag þegar þjóðin öll gerir sér grein fyrir því að það hefur aldrei áður verið annar eins hestur og Stakkur frá Halldórsstöðum.

Höfundur er hrossaræktandi.

Greinin birtist í Fréttablaðinu í dag 25.07.2008