“Þetta er mannát!” hrópaði ameríska snótin upp yfir sig með ljótum svip til að leggja áherslu á orð sín. Pistlahöfundur var í matarboði fyrir margt löngu hjá virtum prófessorshjónum í sálar- og atferlisfræði manna og dýra. Þau höfðu marga stúdenta og gerðu það sér til gamans að bjóða nokkrum í einu í spjall og mat. Þar sem ég hafði verið kynntur sem hestamaður frá Íslandi auk þess að vera stúdent þá beindist umræðuefnið fljótt að hrossum. Þar kom að ég var spurður hvort það væri satt að við Íslendingar ætum hrossakjöt.
“Það hefur komið fyrir.” sagði ég diplómatinn og laug því mér bauð í grun að margir þarlendir hefðu andstyggð á þess háttar athæfi og ég þekkti ekki afstöðu sessunautana. Viðbrögð eins borðfélagans voru eins og lýst var í byrjun pistils. “Það hefur oft verið sultur á Íslandi og hrossakjötsneysta verið þá spurningin um líf eða dauða.” bætti ég við og réttlætti þessa söguskýringu mína með sjálfum mér á þann hátt að þetta gæti bjargað matarboðinu. Á meðan söguskýring mín var tekin til meðhöndlunar þá fóru um minn huga minningar um margar máltíðir þar sem feitt, nýtt, reykt eða saltað hrosskjöt var snætt af mér og mínum upp á líf og dauða. Ekki vegna þess að það væri viðvarandi matar- og næringarskortur heldur skortur á aga svo að átið hætti í tíma.
Landnámsmenn komu til Íslands étandi hrossakjöt, sem þótti ódýr og góður matur. Forfeður okkar, sem flestir voru Ásatrúar, blótuðu guði sína með því að drepa hross, skvetta blóðinu yfir altarið, setja vænan bita af hrossinu á altarið og éta síðan sjálfir rest.
Sagan segir að við Kristnitökuna á Alþingi árið 1000 hafi Ásatrúarmenn og kristnir menn, sem voru katólskir, deilt einna mest um það hvort leyfa ætti hrossakjötsát áfram eða ekki. Kristnir vildu algert bann því átið var svo tengt heiðnum siðvenjum en hinir spurðu þá á móti hvað ætti að éta í staðinn. Praktískir menn sáu að best væri að leyfa hrossakjötsát áfram því það var svo stór hluti af málsverði landsmanna en með því skilyrði að ekki yrði haft hátt um það.
Samkomulag á þenna hátt varð og hélt til siðaskiptanna 1550 en þá lögðu Lútersmenn algert bann við hrossakjötsáti. Gerðist einhver sekur um hrosskjötsát og upp komst þá fór hinn seki sjálfkrafa til helvítis og stór hluti eigna hans rann til kóngsins í Kaupmannhöfn. Hægt var að borga sig frá glæpnum með því að vera snöggur til og játa strax upp á sig ósómann. Það liggur í hlutarins eðli að flækingar og aðrir fátæklingar fóru ekki til helvítis á þessum árum því þeir áttu engar veraldlegar eignir til borga sig frá helvítisvist og máttu því éta hrossakjöt áfram ættu þeir ekki annarra kosta völ til að halda lífi. Eina gjaldið sem þeir þurftu að borga fyrir hrossakjötsátið var skömmin fyrir að vera fátækur.
Þrátt fyrir hömlur kristinnar trúar á hrosskjötsát í gegnum tíðina þá étur enn stór hluti þjóðarinnar þennan mat og hjálpar þar með til við ræktun íslenska hestsins.
“Léleg hross étum við Íslendingar og það skiptir miklu máli í ræktunarlegu tilliti. Þau eignast þá ekki afkvæmi eins og mörg léleg íslensk hross gera á erlendri grundu því þar tíðkast yfirleitt ekki hrossakjötsát.” sagði pistlahöfundur á ræktunarráðstefnu erlendis um íslenska hestinn fyrir nokkrum árum.
Hjálpar þú til við ræktun íslenska hestsins? Ef svo er hvernig’
Með kveðju
Magnús Lárusson
www.urvalshestar.is
