Það eru ýmis vandamál sem geta fylkt mélum. hesturinn: er sífellt að setja tunguna yfir mélin, lætur tungan lafa út, gapir, er sífellt að “vinna” í mélunum. Ríkur, hristir haus í sífellu, fer uppúr beisli, fer undir beisli, nuddar haus við allt nálægt, er styggur, fer gegn ábendingum, er staður, hleypir ekki á bak, spennir háls, rífur í taum, reynir að snúa við og.fl.ofl.
Menn hafa reynt á ýmsan hátt að losna við þessi óæskilegu áhrif mélanna.
Nasamúlar og reiðmúlar eru til af mörgum gerðum. Allir hafa þeir þann eina tilgang að hindra hestinn í að gapa. Hestur sem gapir er að reyna að losna við aðskotahlut úr kjaftinum. Það er hestinum engan veginn eðlilegt að vera sífellt að gapa eða yfir höfðuð hreyfa kjaftinn þegar hann er ekki að éta. Það er fróðlegt að skoða hesta sem eru lausir t.d. í rekstri. Ekki einn einasti hestur hreyfir kjaft nema til að bíta frá sér eða veita flipann eitt augnablik.
Mél eru til í fleiri útgáfum en tölu verður á komandi. Öll eiga þau að vera betri en hin og virka allt öðruvísi en öll önnur. Samt hafa ekki enn fundist ein einstök mél sem henta flestum hestum. Allskonar kenningar og fullyrðingar eru í gangi og ekki allar byggðar á sannfærandi rökum.
Mélin ýta undir tugguhreyfingar hjá hestinum þar sem honum er ekki eðlilegt að hafa neitt uppí sér annað en fóður. Hver þekkir ekki hvað það er óþægilegt að hafa eitthvað fast á milli tannanna eða þegar brotnar úr tönn. Ósjálfrátt fer maður að hamast á þessu með tungunni. Þeir sem nota tuggugúmmí eru stanslaust japlandi.
Þegar hesturinn hefur kjaftinn lokaðan er ekki pláss fyrir neitt annað en tunguna. Þess vegna eru flestir hestar sífellt að vinna í mélunum og reyna að gapa. (Þykk og “mjúk” mél geta því verið hestinum enn óþæglilegri). Það eru því aðeins þeir hestar sem geta látið vera að vinna í mélunum sem eru sæmilega sáttir við þau. Ef menn skoða vel hesta sem eru ekki með slefið lafandi um allt, hreyfa ekki kjaftinn (gapa ekki) og hrista sjaldan haus eru hestarnir sem umbera mélin. Þeir geta einbeitt sér að ábendingunum.
Af hverju sumir hestar þola mélin og aðrir ekki hlýtur að liggja í annaðhvort í geðslagi eða viðkvæmni. Margir tala um að þessi eða hin ætt hesta séu viðkvæm í kjafti og maður hefur líka heyrt um baslara ættir. Það væri fróðlegt ef það yrði rannsakað hvort fótur sé fyrir slíku tali. Þá væri jafnvel hægt að sjá hvort um óæskilegt byggingarlag kjafts sé að ræða eða óæskilegt geðslag.
Þeir sem vilja endilega nota mél ættu því að rannsaka mél vel. Það þarf að gæta þess að þau meiði hestinn sem minnst. Séu ekki of löng eða of stutt og ekki fyrirferðameiri en nauðsynlegt er. Það þarf líka að skoða hvernig hnetubrjótsáhrifin virka á kjaft hestsins og hvernig eða hvort þau rekast uppí góminn. Tvískipt mél eða mél með bita er hættara við að rekast uppí góminn en þau gefa tungunni meira svigrúm. Liðamótalaus mél (eitt heilt stykki milli hringja) fara síður í góminn en eru óvægnari við tunguna. Til eru mél með lykkju eða boga sem eiga að gefa tungunni pláss. Mörg þeirra eru bara plat og gera ekkert annað en rekast í góminn án þess að angra tunguna neitt minna. Það þarf því að skoða þau mél vel og vera viss um að þau séu að gera gagn.
Miðað við allan þann fjölda méla sem til eru má teljast undarlegt að ekki skuli vera til sérmenntun í mélum og beislisbúnaði. Beislið er jú það tæki sem við notum hvað mest til að koma ábendingum til hestsins. Jafnvel þó við lærum að nota aðrar aðferðir við ábendingar þá má búast við að beisli af einhverju tagi verði notuð um ókomna tíð. Það vantar auðvitað einhverja aðila sem leggðu stund á þessa fræðigrein. Það væri verðugt verkefni fyrir háskólana okkar að rannsaka þetta sérstaklega.
Það á að vera eitt af aðal verkefnum háskóla að leggja stund á rannsóknir og allir háskólar sem vilja efla orðstír sinn mikla sig af rannsóknarverkefnum sínum. Það hafa verið stundaðar ýtarlegar rannsóknir á minna áríðandi málum og þótt sjálfsagt.
Það er auðvitað misjafnt hve auðveldlega beislis eða mél-vandamál leysast þegar farið er að nota méllausan búnað. Hjá sumum hestum eru þau svo rótgróin í huga hestsins að það getur verið tímafrekt að bæta þar úr. Sumir hestar jafnvel reyna að basla þó ekkert mél sé uppí þeim. Það er ótrúleg sjón að sjá hest hamast með tunguna og finna ekki mélin. Langflestir hestar sýna samt batamerki á ótrúlega stuttum tíma ef þolinmæði og kærleikur er í fyrirrúmi.
KK
Pétur Andersen
123.is/mellausbeisli
