Vorið og fyrripartur sumars er háannatími hestamanna í því að sýna bæði sér og sérstaklega öðrum árangur vetrarstarfsins í þjálfun sinna hrossa.
Fólk á öllum aldri er að keppa, allt frá pollum upp í heldri menn. Það finnur sér keppnigreinar eftir getu síns hests og flokk eftir sinni getu. Því nær sem dregur að vori þá vex spenningurinn og væntingarnar um góðan árangur á keppnisvellinum. Sumir knapar notast við tímatalið fyrir og eftir keppni þegar aðrir viðburðir ársins eru ræddir. Fyrir þá metnaðargjörnustu og kappfyllstu er ekkert líf eftir keppnina nema að allt gangi upp. Dæmi um álag vegna keppni er saga um gamlan kunningja minn metnaðargjarn í meira lagi en hann var með kvíðahnút í maganum og fremur linar hægðir síðustu vikuna fyrir aðalkeppni sumarsins.
Hann var venju fremur svefnlítill og þreyttur vegna drauma þar sem hann var ýmist að taka við verðlaunum á sínum aðalgæðingi eða að klúðra sýningunni, sem hann gerði yfirleitt vegna þreytu og fums þegar til alvörunnar kom. Í viku eftir keppnina var mikil skömm í stað kvíða og hægðir óbreyttar, þannig að a.m.k. tvær vikur á ári fóru í andlegt og meltingarlegt ójafnvægi, sem getur riðið hverjum meðaljóni að fullu. Þannig að ganga vel í keppni getur skipt miklu máli heilsufarslega séð og ganga ítrekað illa gæti sett fólk á örorkubætur hjá hinu opinbera.
Margir reyndustu sýningarmenn heims á hestum eins og finnska fimidrottiningin Kyra Kirlund segja að það sé afar sjaldgæft að hestur geri eins vel í keppni og á æfingum, þ.e. sýni hámarksframmistöðu. Að hestur geri betur í keppni en á æfingum segja sömu aðilar að sé með svipaða tíðni og sólmyrkvar hafi. Það þykir hins vegar gott ef frammistaða hests í keppni er ca. 90% af hámarksframmistöðu á æfingum.
Frammistaða hests í keppni ræðst af mörgum þáttum. Hver er geta hans frá náttúrunnar hendi til að framkvæma tiltekið verkefni? Er hann að upplagi hæfileikaríkur eða ekki? Hverning hefur hann verið þjálfuður undanfarnar vikur og mánuði með tilliti til þessa ákveðna verkefnis? Hvernig tókst upphitunin fyrir keppnina? Er veðrið hægstætt? Hentar völlurinn, stærð, lega og undirlag hans hestinum? Þessir þættir hafa allir áhrif á því hvernig gengur á vellinum auk andlegs ástands og reiðfærni knapans.
Frammistöðu hests í keppni má ekki rugla saman við mat á frammistöðunni. Það er sitt hvor hluturinn. Hlutverk dómara er að meta frammistöðuna. Þeir styðjast yfirleitt við einhvern dómskala sem lýsir í orðum hvað hver og ein frammistaða eigi að fá í einkunn. Lýsingarnar eru yfirleitt nógu nákvæmar svo að það er ekki eðlismunur á einkunnunum sem eru gefnar heldur getur verið um stigsmun á ræða svo fremi að þeir sjái allir sömu frammistöðuna. Eðlismunur er það kallað þegar slæm frammistaða er sögð góð og öfugt en stigsmunur er t.d. þegar góð frammistaða er sögð sæmilega góð eða mikið góð í staðinn fyrir góð.
Oft er munur á milli mats knapa og dómara á tiltekinni frammistöðu. Vert er að benda á í því sambandi að knapi skynjar hest frá allt öðru sjónarhorni og á annan hátt en dómarar sem gæti skýrt mun á mati. Eins er það með brekkudómara þeir sjá ekki frammistöðuna frá sama sjónarhorni og hinir dómararnir. Þeir nota yfirleitt mjög einfaldan dómskala en hann er annað hvort þumalputtinn upp eða niður eins keisarar Rómaveldis notuðu þegar þeir skemmtu skrílnum.
Hvaða dómskala notar þú við mat á frammistöðu hests?
Með kveðju
Magnús Lárusson
www.urvalshestar.is
