Hver er fylgnin milli þess að stóðhestur fái háan kynbótadóm og að hann teljist kynbótahestur? Á hverju tímabili eru ákveðnir hestar í tísku og mikið notaðir og oftast er ástæðan sú að stóðhesturinn hefur staðið sig vel í kynbótadómi. Mig langar til að fara með ykkur aðeins aftur í tímann eða til áranna 1985 – 1989.
Ástæðan er sú að mig langaði til að kanna fylgni þess að hestur sé með háan dóm og hljóti vinsældir og þess að hann teljist kynbótahestur og sé að gefa almennt góð hross. Við erum með ákveðna mælikvarða í gildi eins og BLUB og hér áður fyrr var notast við ákveðinn fjölda af hæst dæmdu afkvæmunum. Mig langar til að búa til allt annan mælikvarða eða hversu hátt hlutfall af fæddum afkvæmum komast í fyrstu verðlaun í kynbótadóm.
Ég ætla í þessum pistli að eltast við árin 1985 – 1989 en þá voru margir af okkar helstu kynbótagörpum að hefja feril sinn í brautinni.
Hæst dæmdu stóðhestarnir á þessu tímabili eru eftirtaldir:
Gassi frá Vorsabæ með 8,49 í aðaleinkunn (hlaut hæstu einkunn 1990)
Kolfinnur frá Kjarnholtum með 8,45 í aðaleinkunn (hlaut hæstu einkunn 1990)
Otur frá Sauðárkróki með 8,37 í aðaleinkunn (hlaut hæstu einkunn 1990)
Kjarval frá Sauðárkróki 8,32 í aðaleinkunn
Viðar frá Viðvík með 8,31 í aðaleinkunn
Angi frá Laugarvatni með 8,26 í aðaleinkunn
Flosi frá Brunnum með 8,24 í aðaleinkunn
Ljóri frá Kirkjubæ með 8,23 í aðaleinkunn
Svalur frá Glæsibæ með 8,23 í aðaleinkunn
Adam frá Meðalfelli með 8,21 í aðaleinkunn
Höður frá Hvoli með 8,20 í aðaleinkunn
Garður frá Litla-Garði með 8,19 í aðaleinkunn
Amor frá Keldudal með 8,18 í aðaleinkunn
Stígur frá Kjartansstöðum með 8,15 í aðaleinkunn
Stígandi frá Sauðárkróki 8,15 í aðaleinkunn
Eins og gefur að skilja voru fjórir efstu hestarnir á listanum lang mest notaðir. Mest notaður var Otur frá Sauðárkróki sem á 971 skráð afkvæmi, þá Kjarval, Kolfinnur og Gassi sem er með 809 skráð afkvæmi.
Þeir hestar sem voru minnst notaðir var Amor frá Keldudal sem á 219 skráð afkvæmi, þá Ljóri, Flosi, Höður og Svalur frá Glæsibæ sem reyndar var seldur til Svíþjóðar að dómi loknum en hann á 270 skráð afkvæmi.
Ástæðan fyrir því að mig langar að skoða með ykkur þessa tölfræði er að ef maður fer með meðalgóða hryssu undir stóðhestinn, hverjar eru þá líkurnar á að mjög gott afkvæmi komi í heiminn?
Sá hestur sem kom best útúr þessari athugun er Svalur frá Glæsibæ, en eitt af hverjum tíu skráðum afkvæmum undan Sval hefur hlotið 1. Verðlaun. Svalur er blanda af Flugmýrarlínunni og Hrafni frá Holtsamúla sem er móður faðir hans. Svalur er dæmdur árið 1989 og hlýtur 7,94 fyrir byggingu og 8,53 fyrir hæfileika, m.a. 9,0 fyrir tölt, brokk og fegurð í reið. Lang flest afkvæmi Svals eru á sænskri grundu en gaman hefði verið ef þessi hestur hefði haft tækifæri til að vera á Íslandi… svona eftirá að hyggja.
Sá hestur sem kemur næstur í þessari athugun, en 8% af skráðum afkvæmum hans fer í fyrstu verðlaun, er Stígur frá Kjartansstöðum. Stígur er Náttfari frá Ytra-Dalsgerði í aðra ættina og kominn af Kirkjubæjarhrossum í hina ættina.
Í kjölfar þessara hesta koma síðan gammarnir þrír Kolfinnur, Otur og Kjarval í þessari röð. Kjarval með um 5% sinna afkvæma í 1. Verðlaun og Kolfinnur með um 6,5% afkvæma. Þess má þó geta að Kjarval gaf flest topphrossin á tímabilinu 1992-1997 en það voru hross á borð við Svart frá Unalæk, Odd frá Selfossi, Vöku frá Arnarhóli og Kórínu frá Tjarnarlandi.
Stígur frá Kjartansstöðum á hvorki meira né minna en 40 fyrstu verðauna afkvæmi meðan til dæmis Otur, sem á um helmingi fleiri afkvæmi á 57.Þeir hestar sem engan vegin hafa virkað sem kynbótahestar þrátt fyrir háa dóma eru Höður frá Hvoli, Amor frá Keldudal, Garður frá Litla-Garði og Gassi frá Vorsabæ sem skilaði 24 afkvæmum af 809 í fyrstu verðlaun eða einungis þremur af hverjum 100 skráðum hrossum.
En hér sjáið þið niðurstöðuna í töflu:
1. verðl. skráð prósenta
Svalur frá Glæsibæ 28 271 10,332
Stígur frá Kjartansstöðum 40 480 0,083
Kolfinnur frá Kjarnholtum 53 812 0,065
Otur frá Sauðárkróki 57 971 0,059
Kjarval frá Sauðárkróki 43 834 0,052
Viðar frá Viðvík 22 457 0,048
Flosi frá Brunnum 11 249 0,044
Angi frá Laugarvatni 26 630 0,041
Ljóri frá Kirkjubæ 9 230 0,039
Adam frá Meðalfelli 18 491 0,037
Stígandi frá Sauðárkróki 17 522 0,033
Gassi frá Vorsabæ 24 809 0,030
Garður frá Litla-Garði 11 377 0,029
Amor frá Keldudal 6 219 0,027
Höður frá Hvoli 5 251 0,020
Til að velta þessu aðeins fyrir sér má segja að af þessum fjórum hestum sem fengu hæstu dóma og mestu notkun var einn af þeim sem virkaði ekki. Ef það er reglan, þá eigum við eftir að komast að því eftir nokkur ár hver þeirra tískuhesta sem við notum mest í dag á ekki eftir að virka!
Einnig er athyglisvert að Sleipnishafinn Stígandi frá Sauðárkróki er ekki að skora hátt miðað við þessa tölfræði . Þess í stað er Hrafnssonurinn Viðar frá Viðvík að gera góða hluti og kemur í humátt við spútnikhestana eða nánast jafn Kjarvali frá Sauðárkróki. Aðrir hestar eru að skilja mikið eftir sig í framræktun þrátt fyrir að eiga ekki stóran flota af hátt dæmdum afkvæmum eins og til dæmis annar Hrafnssonur, Adam frá Meðalfelli.
Einnig má að sjálfsögðu geta þess að smekkur manna er misjafn og auðvitað velur hver sinn hest eftir geðþótta og hryssunni sem hann hyggst halda.
En næst ætla ég að nálgast nútímann meira eða taka fyrir árin 1990 – 1994, hvaða hestar voru mest notaðir á því tímabili og hvernig varð svo útkoman þegar afkvæmin skiluðu sér til dóms.
