Hesturinn Natan frá Laxholti í Borgarfirði er allur en blaðamaður fékk að líta hann í vistarverunum í Víðidal í Reykjavík áður en hann fór aftur heim í Borgarfjörðinn. Það er alltaf lærdómsríkt að rýna í augu reynsluríkra en téður hestur er eldri en blaðamaður.
“Hann er orðinn lúinn en það hrundu úr honum tennur í vetur. Þess vegna ætla ég að fella hann á morgun,” segir Jóhannes Viggósson um 36 vetra gamlan höfðingjann sem hann eignaðist veturgamlan. Klárinn hefur fylgt honum í þessa áratugi og reynst afskaplega vel en Natan stóð efstur í gæðingakeppni hjá Gusti í Kópavogi í mörg ár og það var ekki fyrr en fyrir tveimur árum sem hætt var að nota hann.
Má það því teljast merkilegt að ná svo háum aldri eftir kröfuhörð keppnisár, hestaferðir og langa brúkun. Það var meira að segja stefnt að því að hann yrði 40 vetra! Ekki náðist það því ekki hefði verið hægt að setja hann út í vor vegna þess að hann gat ekki orðið bitið gras, þrátt fyrir að hafa getað étið allt í boði eigandans á húsi.
Hesturinn var rétt farinn að grána fyrir hárum, hljóp enn í gerðinu og lék sér. Í raun var hann svo dökkur á skrokkinn að það var ekki hlaupið að því að mynda skepnuna.
Ellismellur stökk upp í kerru
“Menn segja mér að þetta sé langelsti hesturinn sem hefur verið á húsi hérna í Reykjavík. Þetta er höfðingi og maður sér eftir honum,” segir Jóhannes um hestinn sem hann segir alla tíð hafa verið traustan. “En það er svo skrítið með gamla klára að þótt erfiðara sé að vera á þeim þegar þeir eru yngri gera þeir mun á börnum og fullorðnum þegar þeir eldast. Eldri krakkarnir byrjuðu í hestamennskunni á Natan og undanfarið hef ég líka teymt barnabarn undir honum. Hann töltir bara undir þriggja ára barni.”
Klárinn hefur greinilega verið elskur að eigendum sínum og sótti sig eiginlega sjálfur í heimahagana, ef svo má að orði komast. Frásögn Jóhannesar af því þegar taka átti hestinn á hús í fyrrahaust gefur ekki til kynna hrumleika hjá “ellismelli”: “Hann fór í gegnum stóðið um leið og hann sá mig og stökk upp í kerru, í 80 cm hæð, án þess að ég kæmi nálægt því. Hann er bara enn eins og foli þegar maður sleppir honum út, stekkur um eins og kálfur. Það er allt óbilað, fætur og allt, nema tennurnar í honum.”
Natan var felldur í heimahögunum við athöfn. “Hann endar þar sem hann byrjaði. Þegar um svona höfðingja er að ræða verður maður að gera vel við hann síðustu dagana og þegar maður fellir hann.”
Fáir eldri en 30 vetra
ÍSLENSKI hesturinn nær sjaldnast því að verða eldri en 30 vetra gamall en þó eru til dæmi um slíkt. Helsta ástæða þess að þeir verði ekki eldri er sú hefð sem hefur ríkt á Íslandi að fella reiðhesta þegar ekki er lengur hægt að brúka þá og eins folaldshryssur fljótlega eftir að þær hafa kastað síðasta folaldi sínu.
Líkamlegt ástand ræður því hvort hestur er felldur hér á landi og þá meðal annars litið til ástands tanna og fóta.
Í dagblaðinu Berlingske Tidende 28. ágúst 1954 segir frá íslensku hryssunni Túllu sem mun þá hafa verið 57 vetra og talin elsta hross í Danaveldi. Í byrjun ársins 2007 sagði líka frá hestinum Blakki sem varð 38 vetra og var í eigu Jóns Stefánssonar, bónda í Höfðabrekku í Kelduhverfi við Öxarfjörð.
Í bókinni Íslenski hesturinn, sem hér skal vísað til heimildar, er aldursskeiði hestsins lýst þar sem hross eru sögð gömul um 20 vetra aldurinn, öldruð um 25 vetra og að þau lifi í hárri elli eftir að þau hafa náð 30 vetrum.
Greinin birtist í Morgunblaðinu 2. júní síðastliðin
