“Ég er hættur við að senda folana í tamningu til þín!” sagði röddin í símanum. “Þeir þurfa ekki svona dýra tamningu því þeir eru ekki undan 1. verðlauna hrossum.”bætti röddin við til útskýringar.
Ég varð hálfkvumsa við því ég hafði aldrei heyrt þessa skýringu fyrr þegar einhver hættir við að senda hest í tamningu til mín. Yfirleitt segist viðkomandi hafi fundið einhvern annan temjara, sem er honum nær, eða hann hafi einfaldlega ekki efni á því að senda í tamningu að svo stöddu því eitthvað óvænt hafi komið upp á. Við kvöddumst síðan eftir að ég hafði þakkað honum fyrir að láta mig vita um sín breyttu plön. En hvað er dýr tamning?
Tamning er dýr þegar hestur að lokinni tamingu nýtist engum. Tamning er dýr þegar söluverðmæti hests er minna en tamningakostnaður ef á að selja hann að tamningu lokinni. Tamning er dýr þegar tamning er þannig innt af hendi að kostir hests nýtast illa að lokinni tamningu. Tamning er dýr þegar hestur að lokinni tamningu er viðsjárverður og jafnvel hættulegur þeim sem reyna að ríða honum. Það eru enginn ný sannindi að gölluð tamning sé dýr. Það hefur verið í gildi síðustu 6000 árin eða síðan maðurinn tók hestinn í sína þjónustu.
Það tók manninn alllangan tíma að finna út hver vær forsenda fyrir því að tamning tækist vel og kostir hests nýttust bæði vel og lengi til þeirra verka sem til væri ætlast. Forsendan er að hestur öðlist traust og virðingu á sínum temjara. Elsta þjálfunarkerfi hrossa, sem þekkt er, byggjist á þessari einföldu reglu og það hefur verið í fullu gildi síðustu 500 árin.
Ef ég man rétt þá brutum við temjarnir þessa reglu ansi oft á mínum tamningasokkabandsárum. Keppikeflið var að komast sem fyrst á bak og enginn þótti maður með mönnum nema að hann gæti setið af sér hrekkina sem óhjákvæmilega voru fylgifiskar ónógs undirbúnings fyrir fyrstu reið. Hestarnir í lok tamningar stóðu yfirleitt ekki kyrrir þegar farið var þeim á bak nema þeim væri snúið upp í hús- eða girðingarhorn og þeim haldið þar föstum með tilheyrandi muldri sem hljóðaði. “Vertu róleguuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuur.” Þeir fóru venjulega af stað með taglið klemmt, reistan hjartarháls og augun að hálfu út úr höfðinu af taugatitringi. Og knapinn spyrti vel fram í ístöðin og með hvíta hnúa því að nógur var viljinn.
Nú er öldin önnur telja menn og nefna þar tvennt til. Það er búið að rækta skapgerðargalla, sem töfðu tamningar, að mestu úr íslenska hestinum. Síðast en ekki síst hafa temjarar tekið upp tamningaaðferðir sem byggja á því að öðlast traust og virðingu hestsins. Þrátt fyrir allar þessar breytingar þá sjást of oft tamningaafurðir, sem minna á gamla daga, og oft er ástæðan sú að hestur er ekki líkamlega búinn undir þá reið, sem honum er ætluð, þó hestur sé andlega tilbúinn fyrir hana. Hann skortir styrk og kunnáttu til að vera í þeirri líkamsbeitingu þar sem hans kostir fái að njóta sín og ná því gerist ekki á faeinum vikum og mun aldrei gerast.
Þekkir þú rétta líkamsbeitingu hests frá rangri?
Með kveðju
Magnús Lárusson
www.urvalshestar.is
