Þegar við rifjum upp gamla tíma og flettum upp í gömlum bókum þá voru kappreiðar það sem málið snérist um fyrir einhverjum áratugum síðan. Við getum óhikað sagt að allir okkar betri reiðmenn sem eru komnir af sínu lang léttasta skeiði (þó þeir séu ennþá á góðu skeiði!) byrjuðu sinn keppnisferil á kappreiðavellinum. Þá var strax hægt að sjá hvort í unglingnum leyndist reiðmaður. Hestarnir voru yfirleitt engin lömb að leika sér við og til að ungur drengur væri fenginn til að sitja fljótasta hest eigandans þurfti hann að hafa kjark, jafnvægi og tilfinningu í puttunum. Þar var áhuginn sem réði ferðinni en ekki hvort brúni folinn væri hágengari en sá rauði. Unglingar nútímans fá allt annað uppeldi þegar kemur að hestamennsku.
Enginn vill þó snúa til baka og það umhverfi sem við búum við í dag er ólíkt öruggara og fagmannlegra en það var hér áður fyrr. En oft hugsar maður hversu sorglegt það er þegar unglingur hefur brennandi áhuga á hestum og er þar að auki mikill reiðmaður, en fær aldrei að vera með bikar í hendi á stóru móti öðruvísi en að vera með besta hestinn eða því sem næst. Hans eigin verðleikar duga ekki til.
Þegar hugmyndin um smala kveiknaði hjá forsvarmönnum Meistaradeildar á sínum tíma var hugmyndin sú að hanna grein þar sem meira reyndi á hæfni knapans en ganghæfileika hestsins. Þar að auki var hugmyndin að búa til „hreina grein“ þar sem áhorfandinn gat fylgst nákvæmlega með framvindu keppninnar án þess að hafa neitt vit á útgefnum dómsskala. Þrátt fyrir töluverðan mótbyr hefur smalinn haldið velli vegna þeirra þátta sem lagt var upp með. Það er varla nein grein sem hefur jafn mikið skemmtanagildi fyrir áhorfendur og þessi keppnisgrein.
En þá kem ég aftur að upphafi greinarinnar sem á rætur að rekja til fortíðar. Í dag hafa kappreiðar liðið undir lok í þeirri mynd sem þær voru. Í dag þjálfa krakkarnir hesta sína á hringvelli, oft undir leiðsögn kennara sem kemur skilaboðum til knapans um hvernig hann megi gera hest sinn betri. Meiri athygli beinist að hestinum en knapanum. Fullt af krökkum hafa þó engan hest í verkefnið, eftir nokkrar tilraunir á Blesa sem hann tamdi sjálfur og þjálfaði í tvö ár, er mesta fjörið búið. 24 sætið þrátt fyrir fágaða sýningu gefur ekki mikla gleði, sýningin tókst frábærlega vel en Blesi greyið gat varla beygt hnén frekar en pabbi sinn og því fór sem fór.
Ég held að við þurfum að gefa þeim keppnisgreinum meiri gaum sem gefur krökkum tækifæri á að keppa á jafnréttisgrundvelli. Í smalanum gildir það sama og í öðrum greinum að æfingin skapar meistarann, með mikilli þjálfun fæst betri tími og hesturinn og knapinn fara að keppa saman um að klára þrautina með sem bestum árangri. Það er nefnilega ótrúlega skemmtilegt að fylgjast með hestunum á æfingum Meistaradeildarinnar að eftir nokkrar æfingar fer hesturinn að hafa gaman af verkefninu og leggja sig fram, hann verður einbeittari með hverri ferðinni og þegar tíminn batnar má sjá gleðiglampa í augum þeirra beggja, það má sjá sama glampann og þegar þeir unnu fyrstu kappreiðarnar í Fáki fyrir 20 árum síðan.
Taumaskak eða læti virka ekki í þessu heldur samvinna knapa og hests, hesturinn veit hvenær hann á að gefa allt í botn og hvenær hann þarf að sveigja framhjá hindrunum, hann verður mýkri í skrokknum með hverri ferðinni og ábendingarnar verða fumlausari. Smalinn er hestvæn grein.
Ég vil hvetja hestamannafélög á landinu að gefa þessu gaum. Við erum með reiðhallir um allt land þar sem fljótlegt er að setja upp braut og halda mót þar sem mikið er hlegið og allir fara glaðir heim. Smalinn er leikur þar sem allir geta keppt við alla og allir geta unnið – ekki ólíkt kappreiðunum í gamla daga.
